Organizacja Narodów Zjednoczonych
|
I REGULACJE PRAWNE
Karta odnosi się do zagadnień pracowniczych w artykułach: 8, 97, 100, 101, 105. →Art. 8. Wszelkie stanowiska w głównych i pomocniczych organach Organizacji Narodów Zjednoczonych dostępne będą dla mężczyzn i kobiet bez ograniczeń na równych warunkach. →Art. 97. Sekretariat składa się z Sekretarza Generalnego i personelu, jaki może być Organizacji potrzebny. Sekretarza Generalnego wybiera Zgromadzenie Ogólne na zalecenie Rady Bezpieczeństwa. Jest on najwyższym funkcjonariuszem administracyjnym Organizacji. →Art. 100.1. Przy wykonywaniu swych obowiązków Sekretarz Generalny i jego personel nie mogą żądać ani przyjmować instrukcji od żadnego rządu ani żadnej innej władzy poza Organizacją. Powstrzymają się oni od wszelkich czynności, niezgodnych z ich stanowiskiem funkcjonariuszy międzynarodowych, odpowiedzialnych tylko przed Organizacją. →Art. 100.2. Członkowie Organizacji Narodów Zjednoczonych zobowiązują się szanować wyłącznie międzynarodowy charakter funkcji Sekretarza Generalnego i personelu oraz nie starać się o wywieranie na nich wpływu w związku z wykonywaniem przez nich ich obowiązków. →Art. 101.1. Sekretarz Generalny mianuje personel na podstawie zasad ustalonych przez Zgromadzenie Ogólne. →Art. 101.2. Odpowiedni personel będzie na stałe przydzielony do Rady Gospodarczej i Społecznej, Rady Powierniczej i, w razie potrzeby, do innych organów Organizacji Narodów Zjednoczonych. Personel ten wchodzi w skład Sekretariatu. →Art. 101.3. Przy mianowaniu personelu i ustalaniu warunków służby należy przede wszystkim mieć na uwadze konieczność zapewnienia najwyższego poziomu sprawności, kwalifikacji zawodowych i prawości. Należy również w należytym stopniu uwzględnić znaczenie doboru personelu na możliwie najszerszej podstawie geograficznej. →Art. 105.1. Organizacja korzysta na terytorium każdego ze swych członków z przywilejów i immunitetów, koniecznych dla osiągnięcia jej celów. →Art. 105.2. Przedstawiciele członków Organizacji Narodów Zjednoczonych i funkcjonariusze Organizacji również korzystają z przywilejów i immunitetów, koniecznych dla niezależnego wykonywania ich funkcji związanych z Organizacją. →Art. 105.3. Zgromadzenie Ogólne może udzielić zaleceń w celu określania szczegółów zastosowania ustępów 1 i 2 niniejszego artykułu lub proponować członkom Organizacji konwencje w tym celu.
Regulamin pracowniczy jest przyjmowany przez Zgromadzenie Ogólne NZ. Obecnie obowiązujący regulamin przyjęty został w lipcu 2009. Jego tekst zawarty jest w dokumencie o sygnaturze ST/SGB/2009/7 (Staff Regulations of the UN and provisional Staff Rules). Jego wersja elektroniczna dostępna jest pod adresem: http://www.un.org/Docs//. Regulamin pracowniczy obejmuje następujące kwestie: obowiązki i przywileje, klasyfikacja stanowisk i pracowników, wynagrodzenia i dodatki, mianowanie i awans, roczny i specjalny urlop, zabezpieczenia społeczne, wydatki związane z podróżą i przeprowadzką, stosunki pracownicze, zwolnienie ze służby, środki dyscyplinarne, odwołania, ogólne i przejściowe postanowienia, aneksy.
Sposób wykonania przepisów pracowniczych określają instrukcje administracyjne SG. Do najistotniejszych należy instrukcja ws. systemu selekcji pracowników, zawarta w dokumencie o sygnaturze ST/AI/2010/3 z 21 kwietnia 2010. Instrukcja obejmuje następujące kwestie: definicje podstawowych terminów wykorzystywanych w systemie selekcji pracowników, oferty pracy, zgłoszenia wniosków o zatrudnienie, kryteria wyboru, ocena wstępna kandydatów oraz ocena ostateczna, centralny organ przeglądu kandydatów, decyzja o wyborze kandydata, notyfikacja i realizacja decyzji, przypadki szczególne, ogólne i przejściowe postanowienia. Wersja elektroniczna instrukcji dostępna jest pod adresem: http://documents.un.org/mother.asp.
II PROBLEMATYKA ZATRUDNIENIA
Na Sekretariat ONZ składają się biura ONZ w Nowym Jorku, Genewie, Wiedniu i Nairobi, regionalne komisje gospodarcze oraz przedstawicielstwa w terenie departamentów ONZ. Oddzielnymi pracodawcami są programy, fundusze i organy ONZ o specjalnym statusie, wśród nich UNICEF, UNHCR, UNDP, UNFPA. W połowie 2010 r. Sekretariat ONZ zatrudniał 44 134 osób na kontraktach o długości przynajmniej jednego roku, podczas gdy pozostali ww. pracodawcy zatrudniali 30 682 osób. Do zdecydowanej większości stanowisk w ONZ dobierani są kandydaci po złożonym postępowaniu rekrutacyjnym. Podstawowym kryterium selekcji są sprawność, kwalifikacje zawodowe oraz prawość kandydata. Selekcji dokonuje Sekretariat spośród indywidualnie zgłaszających się kandydatów. Listy wakatów w Sekretariacie ONZ oraz informacje o obowiązujących procedurach dostępne są w portalu internetowym http://careers.un.org/. Dostępne są tu stale aktualizowane dane dot. stanowisk do obsadzenia w przekroju kategorii zawodowych, zaszeregowania, jednostek organizacyjnych oraz miejsc pracy. Portal umożliwia również bezpośrednią rejestrację kandydatów oraz formułowanie indywidualnych profili zawodowych. Analogicznymi stronami dysponują programy i fundusze ONZ oraz organizacje systemu Narodów Zjednoczonych. Linki do większości z nich dostępne są na stronie internetowej Komisji Międzynarodowej Służby Cywilnej (ICSC) - http://icsc.un.org/joblinks.asp.
Stanowisko SG obsadzane jest w wyniku decyzji Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych po rekomendacji Rady Bezpieczeństwa na okres 5 lat z możliwością przedłużenia obsady na kolejny okres. Nominacje na kierownicze stanowiska w Sekretariacie - USG, ASG, D-2 - zastrzeżone są do decyzji SG, podejmowanej po nieformalnych konsultacjach z państwami. O wyznaczeniu na pozostałe stanowiska rozstrzyga stanowisko szefa właściwego departamentu Sekretariatu ONZ. Dotyczy to stanowisk od P-3 do D-1, obsadzanych na podstawie publicznych ogłoszeń, które określają szczegółowe wymagania stawiane kandydatom. Część z tych stanowisk podlega zasadom dystrybucji geograficznej. Stanowiska P-2 przyznawane są w wyniku konkursowej rekrutacji kandydatów z państw niereprezentowanych i niedoreprezentowanych w ONZ. W procesie rekrutacji przyznawane są preferencje. Dotyczą one kobiet, kandydatów z państw niereprezentowanych i niedoreprezentowanych w Sekretariacie oraz z państw wnoszących kontyngenty wojskowe lub policyjne do operacji pokojowych. Proces selekcji pracowników w ONZ jest złożony i czasochłonny, poddaje się w ograniczonym stopniu kontroli państw. Mimo istnienia systemu preferencji zaznaczają się strukturalne dysproporcje w obsadzie stanowisk, zwłaszcza wyższych. Niedoreprezentowaniu bądź braku reprezentacji części państw-członków ONZ w składzie Sekretariatu towarzyszy nadreprezentacja innych państw.
W połowie 2010 r. 3373 stanowisk objętych było systemem geograficznej dystrybucji stanowisk, z czego 2886 było obsadzonych (raport SG A/64/352). Stanowiska te, należące do kategorii profesjonalnych i wyższych, finansowane są z budżetu regularnego ONZ. Przy rekrutacji na nie uwzględnia się, niezależnie od wymagań merytorycznego przygotowania, kryteria związane z krajem pochodzenia kandydata do pracy: 55% z tytułu wielkości składki do budżetu regularnego ONZ, 40% z tytułu członkostwa, 5% z tytułu liczby ludności. System ten ma zapewnić każdemu państwu określoną część puli stanowisk objętych geograficzną dystrybucją. Państwa przyznają temu systemowi rekrutacji duże znaczenie oraz poświęcają jego analizie wiele uwagi podczas każdej sesji ZONZ.
Departament Operacji Pokojowych (DPKO) W przypadku DPKO rekrutacja pracowników delegowanych dotyczy rocznie zatrudnienia około 50-60 etatów wojskowych na okres 2-3 lat z możliwością przedłużenia kontraktu o rok. Proces selekcji zaczyna się od rozesłania ogłoszeń ws. stanowisk do obsadzenia do przedstawicielstw państw w Nowym Jorku, zebrania zgłoszeń kandydatów, sporządzenia krótkiej listy kandydatów, przeprowadzenia z nimi wywiadu, selekcji najlepszego kandydata. Procedura ta trwa około 6 miesięcy. Umowa ws. rekrutacji pracowników delegowanych ma w istocie trójstronny charakter: wiąże ONZ, instytucję delegującą (państwo) oraz pracownika. Od ich zgodnej woli zależy możliwość skutecznej realizacji kontraktu. Wynagrodzenie pracowników delegowanych opłacane jest przez ONZ zgodnie z ogólna siatką płac ONZ. Przyznawane stanowiska są zasadniczo na poziomie P-4 oraz P-5. Po zakończeniu kontraktu pracownicy mają prawo powrotu do wcześniej zajmowanego stanowiska w instytucji delegującej.
Kandydaci do pracy w operacjach pokojowych na stanowiskach cywilnych zgłaszają swoje wnioski o zatrudnienie za pośrednictwem portalu internetowego http://careers.un.org/. Po formalnej weryfikacji zgodności kompetencji kandydata z wymaganiami wymienionymi w wakacie kandydaci poddani są pisemnemu testowi wiedzy ogólnej oraz rozmowie kwalifikacyjnej. Ostateczną ocenę przydatności kandydata formułuje Centralna Rada Kwalifikacyjna dla Stanowisk w Terenie (Field Central Review Board). Określa ona krótką listę kandydatów do obsady konkretnego stanowiska; ma również prawo przyznać miejsce na ogólnej liście kandydatów (roster). O wyborze konkretnej osoby decyduje kierownik ds. zatrudnienia (hiring officer) w misji pokojowej bądź centrali. Jeśli wybrany kandydat jest urzędnikiem służby cywilnej państwa członka ONZ, Sekretariat ustala z władzami tego państwa warunki delegowania kandydata, w tym okres delegowania. Jako normę stosuje się roczny okres zatrudnienia z możliwością przedłużenia w przypadku pozytywnej oceny pracy. Na 7000 pracowników cywilnych zatrudnionych przez DFS w operacjach pokojowych przypada około 125 pracowników delegowanych.
Program ten jest administrowany oraz koordynowany w ramach ONZ przez Służbę Zarządzania Współpracą Techniczną (Technical Cooperation Management Service) Departamentu Spraw Ekonomicznych i Społecznych (DESA). Szczegółowe informacje na jego temat dostępne są pod adresem: http://esa.un.org/techcoop/associateexperts/index.html Podstawą udziału w AEP jest dwustronna umowa między ONZ i zainteresowanym rządem (Memorandum of Understanding). Program oferuje stanowiska przede wszystkim w terenie w ramach programów na rzecz rozwoju krajów rozwijających się. Osoby zatrudnione w ramach AEP opłacane są zgodnie z siatką płac obowiązującą dla pracowników merytorycznych ONZ na poziomie P-1 i P-2. Państwo uczestniczące w programie zobowiązane jest do pokrycia kosztów ekspertów zatrudnionych przez ONZ. Ogłoszenia o miejscach do obsadzenia udostępniane są wszystkim krajom uczestniczącym w programie. Kraj, który odpowie jako pierwszy na ogłoszenie wakatu, ma prawo do zgłoszenia własnych kandydatów do jego obsadzenia. Sekretariat oczekuje zgłoszenia kilku kandydatów, spośród których dokonuje selekcji właściwej osoby. Dopuszcza wskazanie przez państwo jego preferowanego kandydata, nie przesądza jednak o jego wyborze. Udział w AEP jest formą pomocy technicznej, a wydatki ponoszone przez państwo z tego tytułu mogą być zaliczane do oficjalnej pomocy rozwojowej (ODA). Program obejmuje miejsca pracy w całym Sekretariacie ONZ na poziomie P1 i P2. Podstawą dla podjęcia pracy jest kontrakt wiążący przyszłego pracownika wyłącznie z ONZ. Kontrakty podpisywane są najczęściej na okresy dwuletnie (krótszy okres pracy obniża bowiem użyteczność pracowników dla ONZ, zmniejsza również szansę ich zatrudnienia przez Sekretariat po zakończeniu kontraktu). Sekretariat oferuje możliwość odpłatnego szkolenia kandydatów do pracy w ramach AEP w UN System Staff College w Turynie. Polska włączyła się do programu AEP podpisując 28 grudnia 2007 r. stosowną umowę z ONZ.
TFP obejmuje okres nie dłuższy od jednego roku. Podstawą udziału w TFP jest umowa między ONZ i zainteresowanym państwem (Memorandum of Understanding). Program zapewnia możliwość odbycia stażu w terenie - w krajach rozwijających się. Ogłoszenia ws. wolnych stanowisk w ramach programu udostępniane są wszystkim krajom uczestniczącym w nim. Świadczenia przyznawane uczestnikom TFP nie mają charakteru wynagrodzenia za pracę. Są też znacznie niższe od świadczeń w ramach AEP. Podobnie jak AEP, TFP jest koordynowany i administrowany przez DESA.
Powołany został przez ZONZ w 1970 r. UNV jest traktowany jako partner we współpracy dla rozwoju. Podporządkowany UNDP, działa poprzez krajowe biura UNDP w krajach rozwijających się. Wolontariusze są specjalistami o wyższym wykształceniu i długim doświadczeniu zawodowym. Podpisują kontrakty zazwyczaj na 2 lata (kilka miesięcy w przypadku projektów z zakresu pomocy humanitarnej, budowania pokoju, wyborów, praw człowieka). UNV utrzymuje listy kandydatów do udziału w podejmowanych projektach. Kandydaturę na wolontariusza można zgłosić na stronie internetowej http://www.unv.org///.
Egzaminy te służą wyłanianiu kandydatów do pracy w ONZ na poziomie P-2 z krajów niereprezentowanych oraz niedoreprezentowanych w ONZ. W 2010 r. odłożono organizację narodowych egzaminów konkursowych do pracy w ONZ z myślą o przeglądzie efektów programu oraz usprawnieniu i modernizacji procedur egzaminacyjnych. Sekretariat przygotowuje się do wznowienia egzaminów konkursowych począwszy od 2011 r. Polskim obywatelom jako przedstawicielom kraju niedoreprezentowanego przysługuje prawo udziału w NCRE.
◊ ◊ ◊
UNESCO - Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury/United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization - organizacja wyspecjalizowana ONZ, której podstawowym celem jest wspieranie współpracy międzynarodowej w dziedzinie kultury, sztuki i nauki, a także wzbudzanie szacunku dla praw człowieka bez względu na kolor skóry, status społeczny i religię. W UNESCO istnieją następujące możliwości zatrudnienia pracowników merytorycznych:
Ogłoszenie o wolnym stanowisku publikowane jest przez okres jednego miesiąca w intranecie UNESCO. W przypadku braku odpowiedniego kandydata, na stronie internetowej UNESCO ogłaszany jest nabór zewnętrzny (ogłoszenie publikowane jest przez okres dwóch miesięcy). Istnieje możliwość ogłoszenia naboru zewnętrznego bez uprzedniego ogłoszenia wewnętrznego, ale jest to praktyka bardzo rzadka. Całkowity czas postępowania rekrutacyjnego (od pojawienia się ogłoszenia do zaakceptowania kandydatury przez Dyrektor Generalną UNESCO) trwa:
Procedura rekrutacyjna polega na ocenie zgłoszeń w oparciu o kryteria znajdujące się w ogłoszeniu. Wyselekcjonowani kandydaci zapraszani są na rozmowę kwalifikacyjną (sprawdzane są również referencje od poprzednich pracodawców). Na ostatnim etapie rekrutacji, w wyborze równie wykwalifikowanych kandydatów decyduje aspekt geograficzny, tj. priorytet daje się obywatelom z krajów niedoreprezentowanych lub niereprezentowanych w UNESCO. Wolny nabór odbywa się na wszystkie kategorie stanowisk, począwszy od stanowisk dla pracowników początkujących z niewielkim doświadczeniem (szczebel P1 i P2 Junior Professionals), przez stanowiska dla pracowników o średnim stażu pracy (szczebel P3 i P4 Middle-ranking Professionals), aż do stanowisk kierowniczych (szczebel P5 i D1 Management Professionals). Niezbędnym warunkiem przystąpienia do konkursu (na każde stanowisko) jest ukończenie studiów wyższych magisterskich (ukończenie studiów doktorskich może być uznane jako dodatkowy rok stażu pracy) oraz doskonała znajomość jednego z języków roboczych UNESCO (francuski i angielski) oraz znajomość - przynajmniej w stopniu dobrym - drugiego języka. W zależności od kategorii stanowiska kandydaci muszą również udokumentować posiadanie odpowiedniego doświadczenia zawodowego (najniższy szczebel P1 wymaga dwuletniego stażu pracy). Ponadto, zgodnie z regulaminem wewnętrznym Organizacji nowo zatrudniane osoby muszą mieć mniej niż 58 lat, pochodzić z państwa członkowskiego UNESCO oraz nie wchodzić w skład reprezentacji danego państwa w Radzie Wykonawczej w okresie 18 miesięcy poprzedzających aplikację. O zatrudnienie w UNESCO nie mogą ubiegać się pracownicy organów Narodów Zjednoczonych wykonujących funkcje nadzorcze wobec UNESCO (np. ACABQ, ICSC, JIU) przed upływem 4 lat od zakończenia przez nich pracy w powyższych instytucjach; audytorzy zewnętrzni UNESCO oraz członkowie ich personelu przez dwa kolejne okresy rozliczeniowe (4 lata) oraz członkowie Doradczego Komitetu ds. Kontroli Wewnętrznej (Oversight Advisory Committee) w ciągu 5 lat od zaprzestania pełnienia swoich obowiązków. Ograniczenie w zatrudnieniu stanowi również fakt pozostawania w bliskim pokrewieństwie (rodzice, dzieci, rodzeństwo) lub związku małżeńskim z pracownikiem Sekretariatu UNESCO. W przypadku zawarcia kontraktu, osoba taka nie może pracować w tym samym sektorze lub biurze, co powinowaty.
Program Young Professionals skierowany jest do obywateli państw niereprezentowanych lub niedoreprezentowanych w Sekretariacie UNESCO, celem zwiększenia różnorodności geograficznej wśród personelu Organizacji, ale także umożliwienia młodym osobom zaangażowania się w prace UNESCO i zdobycia międzynarodowego doświadczenia. Osoby zatrudnione w ramach programu opłacane są w całości z budżetu UNESCO. Konkurs na 10 stanowisk ogłaszany jest co dwa lata. Od kandydatów nie wymaga się długiego doświadczenia zawodowego, ale istnieje ograniczenie wiekowe - nieukończone 30 lat w momencie zgłoszenia. Wybrani kandydaci są zatrudniani na okres próbny (12 miesięcy), po pozytywnym zakończeniu którego mogą otrzymać propozycję przyjęcia na stanowisko na podstawie umowy na czas określony na 2 lata (który może zostać odnowiony). Kandydatury mogą być zgłaszane do Sekretariatu UNESCO wyłącznie przez Komitety Narodowe. Komitet Narodowy każdego państwa kwalifikującego się do uczestnictwa w programie może zgłosić 12 wniosków.
Program Associate Experts realizowany jest w oparciu o umowę pomiędzy UNESCO a rządem danego państwa, które pokrywa wszystkie koszty zatrudnienia danej osoby w UNESCO przez okres 2 lat (obecnie jest 17 państw-sponsorów: Austria, Belgia, Dania, Finlandia, Włochy, Holandia, Francja, Niemcy, Norwegia, Portugalia, Grecja, Japonia, Republika Korei, Hiszpania, UK, Szwecja i Szwajcaria, przy czym UK nie jest aktywne i zawiesiło ostatnio program i sponsorowanie pracowników). Każde państwo ustala własne postępowanie rekrutacyjne. Ogólne kryteria, które obowiązują kandydatów to ukończenie wyższych studiów magisterskich, doskonała znajomość jednego języka roboczego oraz dobra znajomość drugiego lub jednego z języków oficjalnych NZ (lub innego języka - np. włoskiego w przypadku Włoch) oraz nieukończone 32 lata w momencie zgłoszenia (w niektórych przypadkach granica wieku to 30 lat, a w niektórych 35 lat). Doświadczenie zawodowe jest mile widziane, ale nie jest niezbędne. Zazwyczaj wymagane jest obywatelstwo kraju sponsorującego stanowisko, ale niektóre rządy przyjmują również zgłoszenia od obywateli państw rozwijających się. Zatrudnione osoby wykonują obowiązki zwykłego pracownika na szczeblu P1 lub P2. Przyjmowane są na okres próbny 12 miesięcy, który może być wznowiony na kolejny rok. Roczny koszt udziału w programie zależy od miejsca misji.
Materiał opracowany przez Departament Narodów Zjednoczonych i Praw Człowieka MSZ w kwietniu 2011 r. |